نقد سیاستگذاری جشنواره ای با بررسی موردی جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان

سالی که نکوست، از بهارش پیداست؟!

جشنواره ها، محملی برای تبلور سیاست ها و راهبردهای مدیریت فرهنگی محسوب می شوند. یعنی با نگاه کردن به یک جشنواره می توان هم رویکرد و هم ماحصل عمل یک مجموعه مدیریتی را به عینه دید. جشنواره پربار تر، نشان دهنده مدیریت فعال تر و جشنواره پرحاشیه تر، نمودی است از عدم توازن در استراتژی. یعنی مدیریت، هرگاه در تحکیم متن یک جشنواره کم می آورد، سعی می کند خلأ موجود را با حاشیه پر کند.
اکثریت جشنواره های سینمایی برگزار شده در ایران در اغلب دوره ها، دچار هر دو عارضه بودهاند. یعنی هم از محتویات و ثمرات قابل توجه خالی بوده و هم حواشی، بر متن غالب بوده اند. متأسفانه این نوع جشنواره ها با هزینه بسیار سنگینی برگزار می شوند و می توان آن ها را مصداق بارز حیف و میل بودجه عمومی کشور دانست.
مدیران فرهنگی و سینمایی جدید با شعارهایی متفاوت روی کار آمده و وعده های زیادی برای اصلاح ضعف ها و معضلات عرصه سینما داده اند. همه منتظراند که نتیجه این وعده های را زودتر ببینند. جشنواره های سینمایی، محل خوبی برای محک زدن عملکرد این مدیران است.
بیست و هفتمین دوره جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان، نخستین جشنواره ای بود که توسط مدیریت سینمایی جدید برگزار شد. هرچند فیلمهای به نمایش درآمده در این جشنواره، محصول دولت سابق بودند، اما به هر حال، اداره این جشنواره را مدیریت سینمایی دولت جدید بر عهده داشت. اتفاقا می توان رویکرد کلی این مدیران را در این جشنواره به خوبی دید. آنچه طی سه ماه اخیر در سازمان سینمایی گذشته، به تعارف و خوش و بش محدود شده است و هنوز عملا هیچ نوع سیاستگذاری خاصی بروز نیافته است.
از قضا، دوره اخیر جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان هم این گونه بود. در متن و محتوای این جشنواره نسبت به دوره های قبلی نه تنها هیچ پیشرفت و نوآوری صورت نگرفت که حرکت رو به عقب را هم شاهد بودیم. البته چشمه سینمای کودک سال هاست که همچون زاینده روز خشکیده است. از ابتدا هم توقع این نبود که در این جشنواره آثار چشمگیری ببینیم. اما ای کاش با برگزاری آبرومند برنامه ها، این کمبود جبران می شد. چون نحوه اجرای برنامه ها از مراسم افتتاحیه گرفته تا نمایش فیلم ها و نشست ها و ... حتی در حد یک جشنواره محلی هم نبود.
این مسئله، در نشست های پرسش و پاسخ عوامل فیلم ها نمود بیشتری داشت. جایی که کارگردان ها به شکایت از وضعیت جشنواره میپرداختند و حتی برخی از آن ها به صراحت اعلام کردند که قصد ترک کردن برنامه و عدم حضور در جلسه پرسش و پاسخ را در اعتراض به نحوه نمایش فیلم داشتند.
نکته عجیب این بود که با وجود نزدیک بودن مرکز نمایش فیلم ها(تالار فرشچیان) به محل اسکان میهمانان جشنواره اما تعداد انگشت شماری در برنامه ها شرکت می کردند! وقتی هم دلیلش را می پرسیدیم معمولا با دو جواب مواجه می شدیم؛ یا می گفتند که این فیلم ها را قبلا در جشنواره فیلم فجر دیده اند و یا اینکه این فیلم ها اصلا ارزش دیدن ندارند! شگفت این است که وقتی اهالی سینما راغب تماشای محصولات همکاران خودشان نیستند، چرا از مردم توقع می رود که هر روز جلوی گیشه سینماها صف بکشند؟!
نتیجه اینکه جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان تنها به یک مهمانی و محفلی برای دور هم جمع شدن تعدادی از سینماگران و پذیرایی گرم مدیریت از اهالی هنر هفتم تبدیل شد. یعنی همان سیاستی که در این سه ماه از مدیران فرهنگی دیده شده؛ سیاست تعارف و راضی کردن شکم سیران نق نقو! همان افرادی که هر وقت اراده می کنند، بودجه و سرمایه دولتی در اختیارشان قرار می گیرد، اما همیشه هم مظلوم نمایی می کنند. همان ها که از جشنواره های دولتی جایزه های رنگارنگ می گیرند و ژست مستقل بودن و ضددولتی بودن هم می گیرند.
به همین دلیل هم بود که وقتی نظر یکی از مهمانان جشنواره را در برنامه «هفت» درباره جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان امسال پرسیدند، به صراحت گفت که ناسپاس نیست و از مسئولان این جشنواره به خاطر اینکه او را به شهر زیبای اصفهان آورده و امکان استراحت و تفریح بی نظیر را برای او فراهم کرده اند تشکر کرد! این درحالی است که جشنواره، محل مسئله پردازی و گرهگشایی معضلات سینماست، نه جایی برای اینکه میلیاردها از پول مردم خرج شود تا عده ای خوش گذرانی و تفریح کنند.
آیا قرار است از این پس همه جشنواره های سینمایی این گونه برگزار شوند؟ به نظر می رسد که مدیریت سینمایی برای اصلاح امور این عرصه، ابتدا باید تکلیف خودش را با جشنواره ها مشخص کند. باید تصور اشتباه درباره این گونه رویدادها تغییر کند. اگر جشنواره ای امکان احیای بخشی از سینما را دارد باید برگزار شود، در غیر این صورت، تعطیل کردن جشنواره بهتر از برگزاری آن است.