ادبیاتکوچهبازاری ...

ادبیات کوچهبازاری

در ادارات كشور

انگیزهای نوشتن و انعکاس ادبیات کوچه بازاری و یاهم ادبیات بردگی نا پسند اداری در روزهایی در وجودم شکوفه زد که من تازه به کشور برگشته وبه کارهای تجاری مشغول شده بودم، هر روز مجبور بودم پلههای خیلی از ادارات از جمله گمرکات، وزارتخانهها، معینیت و ریاستها را بالا پایین بروم.

تصور من از اداره در همان روزهای اول با نارساییهای مواجه شد زیرا من توقع داشتم اداره، آنگونه که از نامش پیداست، در واقع جایی باشد که افراد تعلیم یافته در آن کار میکنند. انتظار میرود که ادارات از یک نظم اخلاقی و رفتار خاص برخوردار باشد و همه معیارهای رفتاری و نزاکتهای ادبی در آن رعایت گردد.

اما در طول مدتی که در کابل بودم گذشته از مشکلات بروکراسی دفاتر هر روز کاخ خیال و آرزوهایم از یک اداره منظم داری اصول و قوانین و ادبیات سالم و ادری فروریخت تا اینکه آخرین برخورد انگیزهای نوشتن مطلبی در این خصوص را در من تقویت و دستم را به قلم رساند.

آنچه تا آن زمان در ذهنم بود، حد اقل این مسأله بود که از مدیران انتظار میرود در ارتباط با دیگران، در کسب و کار، دارای الگوی رفتاری نیکو، مانند قاطعیت باشند. الگویی مبتنی بر صراحت، صداقت و احترام اصیل و متقابل. رأس سازمان آفریننده روح و حیات آن است. اگر سازمانی دارای روحیه بزرگ است، بهسبب روحیه بزرگ افرادی استکه در رأس آن قرارگرفتهاند و اگر این روحیه خراب است، بهعلت فاسد بودن روحیه افراد موجود در رأس آن است.

هرچند کسانیکه خود در ادارههای کشور در پستهای پایین کار کرده و بارها با کلمات زشت و ناپسند مخاطب قرار گرفته اند، به سختی در این خصوص اظهار نظر میکنند؛ اما کسانی را یافتم که بدون ذکر نامشان از این نقیصه به شدت شاکی بودند. آنان حق هم دارند که نام شان را نگویند، زیرا در وضعیت کنونی به محض اینکه زبان باز نمایند و نقص اخلاقی یک مدیر یا رییس را فاش کنند، نان شان بریده خواهد شد.

با این حال، دوستی که خود شاهد این وضعیت در درون ادارات بوده است میگوید: استفاده از ادبیات کوچهیی یکی از شاخصههایی بارز، در ادارات دولتی افغانستان است که حتا منجر به اهانت مراجعین یا همدیگر میشود.

وی میافزاید: بارها شاهد بودهام که وقتی در ادارات دولتی مراجعه کرده ام یا کسانی را دیده ام که مراجعه کرده اند، رفتارهای نامناسب از سوی موظفین صورت گرفته است.

اصطلاحات معمول مانند: لوده، بیعقل، برآی، برو به ما مربوط نیست، دستت خلاص، مزاحمت نکن، برو فردا بیا، برو یک هفته بعد بیا و... از مسایلی اند که هر روز مراجعین شاید به آن مواجه شوند. در ضمن شوخی و مزاحهای بیموردی که در ادارات دولتی دیده میشود از جمله کاربرد تابوهای جنسی و غیره از مسایلی اند که در ادارات به طور گسترده وجود دارد.

همچنین شوخیهای طنز آمیز با خانمهایی که در ادارات کار میکنند از مسایلی دیگری است که برای زنان فوق العاده میتواند آزار دهنده باشد. مثلا من بار ها شاهد این بوده ام که ازسوی کارمندان دولتی بسیار بیشرمانه شوخیهایی با خانمهای کارمند صورت گرفته که منجر به جدال و جنجالهایی شده است.

عدم در نظر گرفتن شایسته سالاری، دادن امتیازها بر اساس روابط، چاپلوسی برای کسب اعتماد... از مسایلی دیگریست که در ادارات دولتی نهادینه شده است و این امر زمینه را برای آشفتگی بیشتر ادارات فراهم ساخته تا ارزشهای اخلاقی پایمال گردد.

به باور وی که تجربههای عینی از این رفتارها دارد، وجود چنین یک فضا در ادارات دولتی دلایل مختلف دارد.

عدم مدیریت سالم، پایین بودن سطح سواد و ظرفیت کارمندان، کمبود حجم کار، فساد اداری، پایین بودن معاش که باعث خود کمبینی و بیکفایتی کارمندان میشود، فقر، فرهنگ ناسالم اجتماعی از عمدهترین مواردی اند که میتواند در این زمینه نقش داشته باشد.

به هرحال اگر به اصلاح این روند رفتاری نپردازیم، پیامد آن در جامعهی ما بسی ناگوار خواهد بود. زیرا نیکبختی یا شوربختی یک جامعه به شگردهای مدیریت بستگی دارد. چنانچه مدیران براساس لیاقتها، کاردانیها، تعهدها و مسئولیتها گزینش شده باشند و شاکلهی مدیریت بر فضیلتهای اخلاقی مبتنی باشد، برای جامعه نیکبختی به ارمغان خواهد آورد. در تقابل با چنین شیوهای از مدیریت، مدیریتهای معطوف به منافع شخصی و گروهی قراردارند؛ مدیریتهایی که جایگاه مدیریت را طعمهای برای ارضای خواستهای سودمحور میدانند، برای جامعه شوربختی و ناکامی به بار میآورد و نمیتواند پاسخگوی خواستها، انتظارات و توقعات مردم باشد و تکلیف دینی و الزامات الهی را نخواهد توانست در حق انسانها به مرحله عینیت و عمل برساند. در این حالت حوزه مدیریت، سلامت و کارایی خود را از دست میدهد و آفتی مخرب، در جامعه به شکستن ساختارهای رشد و تکامل میپردازد، روابط انسانی را کدر نموده و در ارکان حکومت و جامعه فرسودگی را پدیدار مینماید.